Ngayong Hulyo 6, magsisimula na ang isa sa pinakamahalagang konstitusyonal na proseso sa kasaysayan ng bansa—ang impeachment trial ni Bise Presidente Sara Duterte.
Sa mga nakalipas na buwan, maraming usapin ang naging sentro ng balita: ang pag-impeach ng Kamara, ang mga pagbabago sa liderato ng Senado, ang mga pagtatalo sa proseso, at ang pre-trial conference. Ngunit ngayon, tapos na ang yugto ng paghahanda.
Panahon na upang ilatag ang ebidensya.
Mahalagang maunawaan ng publiko na ang impeachment ay hindi isang ordinaryong kasong kriminal. Hindi ito tungkol sa pagpapakulong ng isang opisyal. Ang layunin nito ay alamin kung dapat pa bang manatili sa puwesto ang isang mataas na opisyal ng pamahalaan batay sa mga alegasyong inihain laban sa kanya. Kung mapapatunayang nagkasala sa kahit isang Article of Impeachment, maaari siyang tanggalin sa puwesto at pagbawalang humawak ng anumang pampublikong posisyon sa hinaharap. Kung mapawalang-sala, mananatili siya bilang Bise Presidente. Ang anumang posibleng pananagutang kriminal o sibil ay hiwalay pang usapin na maaari lamang isulong sa tamang hukuman.
Sa paglilitis, ihaharap ng House prosecution panel ang kanilang mga testigo at dokumentaryong ebidensya upang patunayan ang bawat artikulo ng impeachment. Pagkatapos nito, bibigyan ng pagkakataon ang kampo ni Duterte na ipresenta ang kanilang depensa, mga testigo, at sariling ebidensya. Sa buong proseso, ang mga senador ang magsisilbing hukom at sa huli ay boboto kung dapat bang mahatulan o mapawalang-sala ang Bise Presidente. Kailangan ang boto ng hindi bababa sa dalawang-katlo ng buong Senado upang magkaroon ng conviction.
Ngunit higit pa sa magiging resulta, ang mismong proseso ang mahalagang bantayan.
Sa isang demokratikong lipunan, ang impeachment ay hindi dapat maging instrumento ng paghihiganti sa pulitika. Hindi rin ito dapat maging mekanismo upang protektahan ang mga makapangyarihan. Ito ay isang konstitusyonal na proseso ng pananagutan na idinisenyo upang tiyaking walang opisyal ang mas mataas kaysa sa batas.
Ito rin ang dahilan kung bakit napakahalaga ng papel ng Senado.
Sa mga nagdaang buwan, nasubok ang kredibilidad ng institusyon dahil sa mga alitan sa liderato, quorum disputes, at mga usaping pampulitika. Ngayon, may pagkakataon ang Senado na ipakita na kaya nitong isantabi ang mga pagkakaiba at pairalin ang isang patas, maayos, at kapani-paniwalang paglilitis.
Hindi magiging madali ang mga susunod na linggo.
Bawat testigo ay susuriin.
Bawat dokumento ay kukuwestiyunin.
Bawat desisyon ng impeachment court ay magiging sentro ng pambansang diskusyon.
At tama lamang iyon.
Dahil ang impeachment ay hindi lamang tungkol sa kapalaran ng isang opisyal.
Ito rin ay tungkol sa kakayahan ng ating mga institusyon na pairalin ang pananagutan nang naaayon sa Konstitusyon.
Sa huli, maaaring magkaiba ang pananaw ng bawat Pilipino kung dapat bang mahatulan o mapawalang-sala si Sara Duterte.
Ngunit iisa ang dapat nating hangarin.
Na kapag natapos ang paglilitis, ang magiging pasya ay bunga ng ebidensya, ng batas, at ng isang prosesong may integridad.
Sapagkat sa isang tunay na demokrasya, ang hustisya ay hindi lamang dapat maisagawa.
Dapat din itong makita ng taumbayan na naisasagawa nang patas.